Kompetencja i dogmatyzm - Douglas Wilson

Nr 2010\1-2

Poniedziałek, 01 Listopad 2010 18:08

Chłopcy potrzebują i wymagają silnych ojcόw. Niemożliwe jest bycie silnym ojcem, nie będąc jednocześnie kompetentnym i dogmatycznym. Jest to przypisane do „terytorium”. Jednak zarόwno kompetencja, jak i dogmatyzm muszą posiadać wyłączniki i jeśli ojciec nie dojdzie do tego, gdzie się one znajdują, w rezultacie wychowa słabych synόw.

Kompetencja wykonuje zadania dobrze z definicji. Chłopcy, zwłaszcza gdy są mali, nie wykonują zadań dobrze. Kompetencja chce wkroczyć i wykonać to, co ma być wykonane, natychmiast rzadko kiedy ma cierpliwość uczyć kogoś, kto wykonuje zadanie po omacku. Zawsze łatwiej kompetentnemu ojcu po prostu „zrobić to samemu” niż poświecić czas na bawienie się z dwoma lub trzema podejściami. Jednak końcowy efekt tego jest taki, że syn może wkroczyć w dorosłość, nie nauczywszy się nigdy, jak wykonywać podstawowe zadania. Ktoś bardziej kompetentny zawsze ma tendencję do tego, aby przejąć inicjatywę i zwykle nie trwa to długo, zanim syn nauczy się trzymać się na uboczu, irytując w ten sposόb ojca, ktόry chce, aby syn wykazał więcej inicjatywy.

Dogmatyzm może być sensowny albo też może zaliczać się do bardziej wybuchowej, zaciekłej odmiany. Wiedza jest niemożliwa w oderwaniu od dogmatyzmu, jednak problemy pojawiają się wtedy, kiedy ojciec, w swym dogmatyzmie, jest mało pomocny w swoim domu i podstawą jego dogmatyzmu nie jest fakt, że dogmatyzm jest nam epistemologicznie potrzebny do tego, aby cokolwiek stwierdzić, ale to, że jest on (ojciec) najwyższy w rodzinie i ma najniższy głos. Dlatego też regularnie wygłasza opinie na temat, jak rzeczy powinny wyglądać i nie pozostawia miejsca na dyskusję lub sprzeciw. Jego dogmatyzm nie pozwala oddychać.

Końcowym efektem obu tych przypadków będą synowie, ktόrzy nie potrafią samodzielnie działać, oraz tacy, ktόrzy nie potrafią samodzielnie myśleć. U podstawy takiego zachowania może leżeć lęk po stronie niektórych ojcόw o to, że ich rodzicielska pozycja zostanie zagrożona, jeśli nie będą uważni. Syn, ktόry staje się kompetentny, może stać się rόwnie kompetentny lub bardziej kompetentny niż jego ojciec. Syn, ktόry nauczy się myśleć może posiąść tyle samo wiedzy co jego ojciec lub nawet więcej. Starożytny rzymski orator Kwintylian powiedział, że syn jest jedynym człowiekiem na ziemi, przez ktόrego z chęcia zostaniemy wyprzedzeni. Bardzo często jest to prawdą, lecz nie jest to prawda uniwersalna. Wielu ojcόw czuje się zagrożonych przez swoich synόw i chce ich trzymać bezpiecznie z tyłu.

Ojciec, ktόry jest kompetentny i dogmatyczny, będzie miał tendencję do spoglądania krytycznym okiem. W odwiecznym problemie szklanki w połowie pełnej i w połowie pustej należy wykazać, że oba stanowiska są dokładnie prawdziwe. Szklanka w połowie pełna jest w połowie pusta. To obiektywna prawda. Wiec jeśli mężczyzna jest kompetentny i dogmatyczny w codziennych interakcjach ze swoim synem, nie powinno nas dziwić, że będzie też miał tendencję, aby być bardzo krytycznym wobec niego, a co za tym idzie, syn (zwykle) wycofa się w pewien sposόb, aby ochronić się. Przez wiele lat uderzało mnie, jak wielu silnych ojcόw, ktόrych poznałem, przekazało swym synom nic tylko słabość. Inni ojcowie zobaczyli siłę swojego charakteru odzwierciedloną w swoich synach. Na czym polega rόżnica?

Rόżnica tkwi między ojcem, ktόry wychowuje, aby sprostać wyznaniu potencjalnego rywala, a ojcem, ktόry wychowuje, aby sprostać wyzwaniu postawionemu przez możliwość oddania życia za drugiego człowieka. W pierwszej sytuacji mężczyzna chce mόwić z sensem, podczas gdy ktoś inny mόwi bez sensu, wykonywać zadania dobrze, gdy ktoś inny źle je wykonuje, być w centrum, gdy ktoś inny stara się funkcjonować w centrum. Syn jest odbiciem ojca i jeśli mężczyzna nie może zaakceptować bycia ośmieszonym od czasu do czasu, będzie podejmował inicjatywę tak, aby sam był swoim odbiciem, bezpośrednio. Nie chce wstydzić się za kogoś. W drugiej sytuacji ojciec po prostu odpuszcza sobie. Ale w tym słowa Ewangelii wypełniają się, ponieważ to, czego człowiek kurczowo się trzyma, tego nie może mieć, a to, co oddaje, to otrzymuje na wieczność.

Ironią jest to, że człowiek, ktόry nie chce pozwolić na to, aby jego syn sprawił, że bedzie się za niego wstydził, kończy zawstydzony. A mężczyzna, ktόry chce pracować przez wiele lat ze swoim synem, dla korzyści syna, a nie swojej własnej, jest mężczyzną, ktόremu nie przeszkadza to, że zostanie zawstydzony – ale nie jest zawstydzony.

Syn, ktόry jest duszony przez kompetencje i dogmatyzm (w negatywnym znaczeniu, ktόre opisałem), jest synem, ktόry podczas gdy dorasta, będzie czuł potrzebę szukania powietrza gdzie indziej. Kiedy dorośnie i pόjdzie na studia albo wstąpi do wojska, zda sobie sprawę, że jest zupełnie nieprzygotowany, aby sprostać wyzwaniom, ktόre są mu rzucone. Zwykle nie radzi sobie, a to tylko „ukazuje” jemu i jego ojcu, że jego ojciec przez cały czas miał rację. Ale jest to samospełniająca się przepowiednia. I jeśli nie będzie sobie radził, to też nie bedzie chciał odwiedzać rodzinnego domu. Po co przyjeżdżać do domu, ktόry przypomina ci, że to tu po raz pierwszy stałeś się nieudacznikiem?

Jeszcze jedna uwaga, ściśle z tym związana. Często tacy mężczyźni są bardzo szanowani przez swoje żony i taki mężczyzna nie może zrozumieć, jak to jest, że jego żona może mieć wysokie mniemanie na temat jego zdolności (ktόre ona naprawdę ma) i jednocześnie martwić się, że jest on kiepskim ojcem. Ale nie ma tu sprzeczności. On potyka się o swoje zdolności, jest przez nie sparaliżowany. Wybόr nie leży pomiędzy byciem kompetentnym lub niekompetentnym. Wybόr, kiedy ojciec wychowuje swojego syna, leży między byciem kompetentnym za siebie i kompetentnym za drugiego człowieka.

Tłumaczyła Agata Coombs.

Artykuł ukazał się na stronie www.credenda.org.